…. baina hemen ezer ezberdina sortu ezean, ez da baliagarria izango.
“Auzo askea”-ren gaztetxeko backstage-an bildu da HERRIAK Maddirekin (22 urte, urtebete Errekaleorren bizitzen) eta Jonekin (25 urte, horietatik 3 Errekaleorren bizitzen), kanpoko auzolanaren zaratatik urrundu nahian. Errekaleor izen aski ezagunaren atzean dagoenaz hitz egin dute: autonomia, kolektiboa, elkarbizitza eta eraisketa, besteak beste.
Labur azalduta, nola sortu zen, eta zer da Errekaleor?
Jon: Desberdinak dira nola sortu zen Errekaleor eta zer den gaur egun. Bere garaian, Gasteizko unibertsitateko canpusean ikasle-asanblada batzuetan, ikasle-borroketatik atera eta borroka globalagoei ekiteko nahia zegoen. Ikasleen beharren artean etxebizitzaren problematika zegoen, eta okupazioa hartu zuten horri irtenbidea emateko tresna gisa. Urtebetez bila ibili ondoren, Errekaleor aurkitu zuten; eta bizilagunekin hitz egin ondoren, hamar ikasle sartu ziren. Bizi-proiektua hemen egiten eta bizilagunekin harremanetan hasi ziren, bizilagunen haurrei eskolak ematen, adibidez. Denborarekin aldatuz joan da, ikasleak ez beste profiletako jende gehiago sartu da proiektura. Egun gehienetan langileak gara, nahiz eta ikasle asko ere badagoen, eta nahiz eta gehienok gazteak izaten jarraitzen dugun, adin-tartea ere asko zabaldu da. Bizi-proiektu zabalago bat sortzen joan gara, gure bizitzako alde ugari autogestionatzen saiatzen gara era komunitarioan, asanblada bidez. Hiriaren zati bat desjabetu dugu, eta bizilagunen eta gasteiztarren esku jarri dugu.
Zein da Errekaleorren berezitasuna?
Maddi: Ez dakit Euskal Herrian egon ote den inoiz honelako proiekturik, horrenbeste pertsona leku bera okupatzen. Espazioak berak eskaintzen ditu aukerak, hiritik gertu, landa-guneak inguratuta, gune komun ugari. Kukutza bezalakoak eduki ditugu, baina bizitza osoa halako espazio batean egiteak berezitasuna ematen dio. Eta ez gara soilik hemen bizi garen 150 pertsonak eta guretzat egiten ditugun lanak: Gasteizi eta Euskal Herriari ere egiten diegu eskaintza; hala bizitzea posible dela erakusteaz gain, gerturatzeko eta gurekin gauzak egiteko gonbita egiten baitugu.
Jon: Positiboan lantzeko aukera ematen digu. Azken hamarkadetan, herri-mugimenduaren logika eta aldarria protestatzea izan da, baina gure txikitasunetik eta hemendik kanpo dauzkagun muga horiek gabe eraikitzen joan gaitezke.
Maiatzean, argindarra moztu zizuetenean, asko zabaldu zen auzoaren izena. Onura ala galera izan da mozketa?
Maddi: Argi dago gure erosotasunak okerrera egin duela, hozkailurik eta gauetan argirik gabe gaude, besteren artean. Baina kanpora begira asko zabaldu du proiektua, eta barnera begira ere buelta eman diegu joan den neguko barne-arazoei eta zatiketei. Argindar-mozketa gertatu zenean, erantzuna emateko prest zegoen auzo elkartua ginen, mozketa eta manifestazioa jazo ziren bitartean komunitate-izaera handia hartu genuen; otorduak batera egiten hasi ginen, adibidez. Energia berriztagarria jartzeak ere bultzada handia eman dio proiektuari.
Beraz, energia-arloan burujabe izatera bidean zoazte. Zertarako, baina, autogestioa?
Jon: Uf… Zeure bizitzaren agente aktibo bilakatzen zara, eta hori Errekaleorren oso argi ikusten da. Autogestioa zuk kontrolatu ahal izateko, normalean besteek kontrolatzen dizkizute gauzak. Zure bizitzaren esparruen gaineko erabakimena oso mugatua dago normalean, bai legalitateagatik eta bai hemendik kanpo bizitzeak dituen muga ekonomiko, sozial eta politikoengatik. Asko mugatzen dute jendearen bizitza. Hemen muga horiek gaindituta bizitzeko aukera daukagu —baina baita beste mila mugarekin ere—. Duela lau urte ez geneukan ideia handirik, baina gure txikitasunetik, frogatzen ari gara zer gauza egiteko gai garen muga horietatik kanpo. Gure gaitasun propioez ohartu gara, ahaldundu egin gara.
Maddi: Adibidez, argindarra edukitzeko edo etxean obrak egiteko ez diogu beste inori deitu behar. Hori hala da kolektiboan bizi garelako, noski. Gainera, geure modura egin ditzakegu gauzak; besteren menpe zaudenean, besteak aukeratzen du nola egin behar den, zenbat ordaindu behar diozun. Jada gure balioetatik gertuago dauden eta guri hobeak iruditzen zaizkigun moduetan egin ditzakegu gauzak. Hori da gizarte justu eta egokiago bat eraikitzeko bidea.
Jon: Noski, ez dugu lortzen guztiz burujabe izatea. Mila kontraesanetan erortzen gara, eta geure burua baldintzatzen dugu ez dakigulako ondo beste modu batera bizitzen; baina saiakera bera egitea merezi du.
Zein beste arlotan lantzen duzue burujabetza?
Jon: Elkarbizitza-arauak. Gauzak ulertzeko modu eta gatazka ugari ditugu, eta komunitateko bizitza sortzen joan behar zara. Oso gai arantzatsua da; ez daukagu jakintza handirik, eta daukagun urria lantzea oso zaila da. Nola jorratu talde handia eta bere baitako afinitate-talde txikiak? Nola jorratu indibidualtasunak? Modu bat antolatu behar dugu, non jendea ondo sentituko den, bakoitzaren eta kolektiboaren lehentasunak uztartu behar baitira. Halako lekuetan ohartzen zara zenbat muga dauden, eta zenbat ikasi behar dugun, bai gure erlazionatzeko modu osasuntsu eta berriak sortzeko, eta bai merkatutik aterako gaituzten ekoizpen-bitartekoak lortzeko. Eta nola eutsi kanpoko erasoen aurka.
Zein onura ematen dizkizue kolektiboan bizitzeak? Eta zein galera?
Maddi: Aipatu dugu ahalduntzea; talde bat daukazun momentutik, askoz ere gauza gehiago egin ditzakezu. Bestalde, ikasketa handi bat da. Oso jende desberdina bizi gara hemen, eta asko ikasten da horiekin elkarbizitzean. Orain arte eduki ditugun militantzia-esparruetan, bilera eta ekintza zehatzak egitera mugatu gara, baina hemen elkarbizitzaz beraz ari gara.
Jon: Ez da berria, inolaz ere, baina hemen argi geratzen da kolektiboaren indarra. Taldeak babes-sentsazio handia ematen digu, eta batez ere erasoen aurrean azaleratzen da. Beste indar batez begiratzen diozu munduari, koiuntura politikoari. Oraintxe bertan hemen gauden ehun inozook Gasteizko alkatearen alturan jartzea lortu dugu, aurrez aurre begiratu diogu, eta alkatearen zilegitasuna kolokan jarri dugu. Alde txarrak ere baditu: elkarbizitzako gatazkak, eta gure artean ondo erlazionatzen ez jakitea. Maddik esan duen moduan, militantzia eta elkarbizitza uztartzea zaila da, lanketa asko egin behar dira ez erretzeko. Hala ere, diferentzia ikusten dut hemengo harremanen eta gizartean oro har daudenen artean.
Zein antolaketa eta mekanismo erabiltzen dituzue aipatutako taldea kudeatzeko?
Maddi: Gai orokorretarako asanblada daukagu, eta lan-taldeak lan zehatzetarako, horien artean Harreman Taldea. Tresna interesgarri ugari erabili izan ditugu, esaterako Harreman Taldeak jardunaldi batzuk antolatu zituen eta tecmîl-a —Kurdistanen erabiltzen duten kritika- eta autokritika-dinamika— egin genuen. Tresna asko ditugu eskura, baina ez dut ikusten lehentasun gisa, askoren partetik, hori lantzea. Halako gauzak, kolektibo osoan baino, etxe bakoitzean landu ditugu sakonago.
Jon: Elkarbizitza-taldeak ere sortu ditugu. Baina horiek gatazka zehatzei aurre egiteko erabili ditugu. Garrantzitsuena, ordea, ez da gatazkei aurre egitea, baizik eta prebentzio-lanak: erabaki behar dugu zein harreman-mota eduki nahi dugun, zein komunitate-mota garen, ulertuta ez garela 150 lagun min. Lan handia dugu egiteko.
“Una máquina de guerra sólo puede hacer la guerra a condición de que cree otra cosa al mismo tiempo” (Deleuze-Guattari, Mil Mesetas). Identifikatuak sentitzen al zarete?
Jon: Errekaleor gerra-makina bat, kontra-botere makina bat da, bai, baina hemen ezer ezberdina sortu ezean ez da baliagarria izango. Hori ezkerraren joera orokor baten haustura da: erraza da protestatzea eta gustuko ez duguna azpimarratzea, baina ondoren ez daukagu ideiarik zer sortu nahi dugun zehaztean. Hori hala da, alde batetik, oso barneratuta daukagulako status quo-a, eta, bestetik, bakoitzaren ikuspegiaren arabera, kapitalismoaren kritikaren fokuaren arabera bakoitzak proposatutako irtenbidea oso desberdina izango delako. Horiek uztartzen jakin behar da. Errekaleorren horixe egin behar dugu: beste bizimodu, harreman, biziraupen ekonomiko bat sortu. Proiektu gazte bat gara, gu ere gazteak gara, baliteke luzerako ikuspegia faltan edukitzea, baina horrek izan beharko luke gure helburuaren muina.
Maddi: Nik “faltan botatzen” dut mahai gainean jartzea nola ulertzen dugun proiektua, zertarako gauden hemen. Ez dugu hori konpartitu, eta horrela egiteak indarra emango liguke.
Zergatik eraitsi nahi du Errekaleor Gorka Urtaran Gasteizko alkateak?
Jon: Gu eraitsi nahi izateko haren argudioak aldatzen joan dira, asko guk geuk zapuztu dizkiogulako. Segurtasun falta eta ordaintzen ez dugula argudiatu izan ditu, baina muinean bi arrazoi ikusten ditut.: alde batetik, lur hauek Gasteizen zabalkundearen hurrengo helburu dira; inguruko lurrak enpresa eraikitzaileek erosi dituzte, eta nahiz eta orain dela hamabost urte egin zuten proiektua bertan behera geratu den, epeak askoz ere luzeagoak dira eraikitzaileen eta enpresarien buruetan, eta hamabost urte barru egin nahiko duten negozio bat aski arrazoi izan daiteke gu botatzeko. Bestalde, gizarte-ereduen talka. EAJren eta handi-mandien interesen kontra gaude. Ikusi dute lau urte daramatzagula bertan, ez garela gure kasa hil, geroz eta hobeto goazela gure ereduarekin, eta horrek min egiten die, ezin baitute utzi gurea bezalako eredu batek arrakasta izan dezan.
Maddi: Hautu elektoral bat ere izan daiteke. EAJk, Gasteizko herritarrei begira baino, hautu bat egin du eskuin alderago dagoen jende horri begira: “okupa zikinak” bota dituela, alkate indartsu baten irudia eman nahian. Horrek esan nahiko luke onartuta duela eraisketan gerta daitekeen gatazka handi hori.
Eraisketa-mehatxuaren aurrean, zein da zuen jarrera?
Jon: Mehatxu hori egongo ez balitz bezala jarraitu behar dugu, gozatzen jarraitu ahal izateko. Gogor etorriko dira gure aurka, baina gure erantzuna eraikitzen jarraitzea da. Plakak jartzen ari gara; energia berriztagarrien erreferente izango gara, iritzi publikoaren babesa jasoko dugu gure kontsumoa geuk kudeatuko dugulako. Landu eta irabazi dugun zilegitasunagatik, uste dugu eraistea gelditzeko gai garela. Etortzen badira? Prest egongo gara. Mambo.
Maddi: Argi dugu hemen jarraituko dugula. Aretxabaletara joateko proposamenak egin dizkigute, baina guk argi dugu hemen jarraituko dugula.
Zergatik ez duzue Udalaren proposamena onartu?
Maddi: Udalaren proposamenak baldintza asko zituen; besteren artean, alokairu bat ordaintzea. Baina proiektu hau ezin da beste leku batera eraman, hemen baititugu baldintza egokiak. Guk autogestioan sinesten dugu, eta ez Udalaren baldintzapeko proiektu batean.
Jon: Proposamena beren aurpegia zuritzeko egin ziguten. Ez zen erreala. Ez genuen uste eskaintza zintzoa zenik ere. Bost etxe-bloke eskaini zizkiguten (batzuk hutsik, besteak ez), eta nor bere etxean sartuko ginateke. Ez genuke edukiko, baina, hemengo auzo-ingurua, ez espazio komunak, ez frontoia, ez zinema. Batere aukerarik ez, ezta baratzea egitekoa ere.
Amaitzeko, azken hitza…
Jon: Hasi gaitezen espazioak askatzen eta ZAD —Zone a Deféndre— piloa egiten Euskal Herrian, horietan eraikiko baitugu bilatzen dugun alternatiba hori. Ez dakit nolakoa izango den alternatiba hori, baina ibilian goaz bila. Eduardo Galeanok zioen moduan, zertarako balio du utopiak? Ibiltzeko.
